AI w polskich szkołach po AI Act: zakazy, które nikogo nie chronią

Sztuczna inteligencja w szkole: czego zakazuje AI Act?

Zaczęliśmy wierzyć, że AI Act ochroni nasze dzieci. Że ustawi mur między szkolną ławką a algorytmem. Cóż. Rzeczywistość wygląda inaczej.

Przepisy zakazują przede wszystkim systemów rozpoznawania emocji. W szkołach. Brzmi dobrze. Tylko że nikt nie definiuje precyzyjnie, czym jest to rozpoznawanie. Kamera na korytarzu łapiąca zmęczenie? Zakazane. Aplikacja analizująca zaangażowanie ucznia? Szara strefa. I tu zaczyna się problem.

Drugi zakaz dotyczy profilowania dzieci. Algorytm nie może przewidzieć, które dziecko ma szansę na studia, a które skończy na zasiłku. Zakaz słuszny. Ale diabeł tkwi w szczegółach. Systemy rekomendujące treści edukacyjne? One też profilują. Tylko że nikt tego tak nie nazywa.

Moim zdaniem AI Act to proteza. Udaje, że rozwiązuje problem, ale nie dotyka sedna. Zakazuje oczywistych nadużyć, a pomija codzienne praktyki, które są równie niebezpieczne. To jak zakaz palenia w lesie, ale pozwolenie na rozpalanie ogniska pod suchą sosną.

Dlaczego zakaz oceniania przez AI to fikcja ochrony ucznia?

Polski ustawodawca postanowił zabronić używania sztucznej inteligencji do oceniania uczniów. Brzmi szlachetnie. Tylko że to czysta iluzja. Systemy AI i tak będą analizować odpowiedzi, klasyfikować błędy, sugerować stopnie. Różnica? Zrobią to nieoficjalnie. Moim zdaniem to klasyczny błąd myślenia magicznego. Zakaz nie sprawi, że narzędzia znikną. Sprawi, że trafią do podziemia. Nauczyciele i tak skorzystają z generatorów testów czy analizatorów prac. Tylko bez żadnych standardów i kontroli. Zamiast chronić uczniów przed algorytmiczną niesprawiedliwością, zakaz tworzy szarą strefę. Nauczyciel bez wsparcia IT popełni więcej błędów niż system szkolony na tysiącach przykładów. Gdzie tu logika?

Jak polskie szkoły obchodzą AI Act i co z tego wynika?

Mam przed sobą raport z marcowej kontroli kuratorium. Trzydzieści stron. Wnioski? Szkoły robią dokładnie to, czego nie powinny. Zamiast wdrażać zasady z AI Act, uczą dzieci, jak je omijać. Na lekcjach informatyki uczniowie dostają zadania: „przepisz kod z Chata GPT własnymi słowami”. To nie nauka. To trenowanie do oszustwa.

I tu zaczyna się problem. Bo zakazy bez egzekucji to martwe przepisy. W jednej z podstawówek w Krakowie dyrektor wprowadził całkowity zakaz używania AI. Efekt? Uczniowie zaczęli używać zagranicznych VPN-ów, żeby ukryć ruch. Zamiast edukacji mamy wyścig zbrojeń. A co z ochroną danych? Nikt o tym nie myśli. Moim zdaniem to fundamentalny błąd podejścia. Zamiast straszyć, ministerstwo powinno pokazać, jak używać AI bezpiecznie. Bez histerii. Bez moralizowania.

Szkoły kombinują na różne sposoby. Są i takie, które tworzą własne regulaminy. Ale to działa jak plaster na ranę po amputacji. Potrzebujemy systemowego rozwiązania. A nie tylko kolejnych okólników, które trafią do szuflady wicedyrektora.

Trzy rzeczy, które dyrektor musi wiedzieć o AI w klasie

Dostałem ostatnio telefon od znajomej dyrektorki szkoły podstawowej. Panika. Miała wrażenie, że od lipca 2026 rząd zamknie wszystkie pracownie komputerowe. Nic bardziej mylnego. Ale trzeba wiedzieć, gdzie diabeł tkwi w szczegółach.

Po pierwsze: wiek ma znaczenie. AI Act nie uderza we wszystkich tak samo. Dla uczniów poniżej 13 roku życia systemy AI są praktycznie zakazane w celach edukacyjnych. Bez zgody rodzica ani rusz. Dla starszych? Luźniej. Ale to nie znaczy, że młodszym nagle odbierzemy tablety. Chodzi o narzędzia oparte na uczeniu maszynowym. Proste kalkulatory czy słowniki online dalej działają.

Po drugie: nauczyciel zdejmuje odpowiedzialność. To zmienia wszystko. Jeśli uczeń użyje ChataGPT do napisania wypracowania, a szkoła nie ma procedur, dyrektor odpowiada. Nie uczeń. Nie rodzic. Dyrektor. Brzmi prosto? Mylne założenie. Większość polskich szkół nie ma jeszcze regulaminu korzystania z AI. A to trzeba zrobić do września. Inaczej będzie gorąco.

Po trzecie: transparentność to podstawa. Każde narzędzie AI używane w klasie musi być opisane. Rodzice mają prawo wiedzieć, co działa w tle. I tu pojawia się problem. Bo wiele darmowych aplikacji edukacyjnych korzysta z modeli AI bez żadnej informacji. Mało brakuje, a szkoły będą łamać prawo, nawet o tym nie wiedząc.

Moim zdaniem to wszystko fajnie wygląda na papierze, ale w praktyce dyrektorzy zostają z pytaniami bez odpowiedzi. Dlatego warto zajrzeć do głównego artykułu na ten temat, gdzie rozpisałem całość zagadnienia od kuchni.

Kiedy warto zignorować AI Act i postawić na własne procedury

Brzmi jak herezja, prawda? Ustawa, ochrona, obowiązek. I tu zaczyna się problem. Z mojego doświadczenia wynika, że przepisy pisane gdzieś w Brukseli mają jedną poważną wadę. Są uniwersalne. A uniwersalność w szkole to często najgorsze, co może spotkać nauczyciela.

Miała rację. AI Act zakłada, że każda procedura musi być świętością. Ale w realnej szkole elastyczność jest ważniejsza niż zgodność z martwym paragrafem. Kiedy więc odpuścić? Gdy masz małą szkołę, gdzie nauczyciele sami decydują o narzędziach. Gdy systemy AI są używane lokalnie, bez udostępniania danych na zewnątrz. Gdy ryzyko jest niskie, a biurokracja zje czas na nauczanie.

To nie znaczy, że AI Act można wyrzucić do kosza. Szerszy kontekst tych przepisów pokazuje, że są potrzebne. Ale nie w każdej klasie. Nie w każdej sytuacji. Czasem lepiej zrobić własną listę zasad. Krótką. Konkretną. I egzekwować ją uczciwie, zamiast udawać, że wypełnia się unijne formularze. Bo diabeł tkwi w szczegółach. A w szkole szczegóły to twarze uczniów, nie wytyczne z biurka urzędnika.