Absorbcja funduszy UE przez Polskę: gdzie się gubi eurokasa

Gdzie dokładnie giną pieniądze z UE?

Pieniądze z Unii trafiają do Polski, ale droga do ostatecznego beneficjenta usiana jest przeszkodami. Największym pożeraczem euro są przeterminowane procedury. Spójrzmy na to z bliska. Problemy są trzy. Po pierwsze, opóźnienia w wydawaniu decyzji. Urzędnicy boją się odpowiedzialności. Wolą sprawdzić dokumenty trzy razy niż raz. To generuje koszty. Po drugie, nadmierna biurokracja. Wniosek o płatność liczy czasem setki stron. Mało brakuje, żeby potrzebny był osobny dział do wypełniania formularzy. I tu pojawia się trzecia kwestia. Słabe przygotowanie projektów. Wiele samorządów składa wnioski na wyrost. Bez realnego kosztorysu. Gdy przychodzi do realizacji, okazuje się, że budżet jest napięty jak struna. Potem są aneksy, przesunięcia i nerwowe szukanie oszczędności. A co jeśli się okaże, że te pieniądze po prostu przepadają? Część wraca do Brukseli. Bo czasu brakło. Bo dokumenty były niekompletne. Bo urzędnik zachorował i nikt nie przejął sprawy. To nie czarna magia, tylko zwykła ludzka słabość w połączeniu z systemem, który nie wybacza błędów. Moim zdaniem kluczowym problemem jest brak realnej kontroli na etapie planowania. Gdyby sprawdzać projekty przed ich zatwierdzeniem, a nie tylko po wydaniu pieniędzy, strata byłaby mniejsza. Brzmi prosto. W praktyce to polityczna góra lodowa.

Jak system w Polsce rozszczelnia miliardy?

Miliardy płyną z Brukseli. Tylko że w drodze do celu potrafią wyparować. System absorpcji funduszy UE w Polsce przypomina sito. Dziury są znane, ale nikt ich nie łata.

To nie są pojedyncze przypadki. System jest zabetonowany. Beneficjent tonie w papierach. Kontrole trwają latami. A eurokasa leży niewykorzystana.

Moim zdaniem problem leży głębiej niż w złej woli urzędników. Chodzi o projektowanie systemu od góry. Tworzymy struktury tak skomplikowane, że nikt nie ogarnia całości. I tu zaczyna się prawdziwe rozszczelnianie. Brakuje odważnych decyzji.

Kropla drąży skałę. Ale w tym przypadku skała urzędnicza jest wyjątkowo twarda.

Kto najczęściej traci kontrolę nad wydatkami?

Mam wrażenie, że odpowiedź nie wszystkich ucieszy. Samorządy lokalne. To one dostają gigantyczne transfery z UE, często zbyt szybko, bez odpowiedniego przygotowania. Małe gminy toną w biurokracji. Duże miasta kombinują. Najczęściej ginie kasa na kilku etapach. Po pierwsze: planowanie. Urzędnicy piszą wnioski na kolanie, byle zdążyć. Potem okazuje się, że budynek wymaga innych prac. Po drugie: przetargi. Najniższa cena wygrywa. Firma X zbankrutowała w trakcie remontu drogi. Po trzecie: rozliczenia. Brak nadzoru technicznego, faktury na wyrost. Moim zdaniem kluczowa jest zmiana myślenia. Nie chodzi o to, by wyrzucić pieniądze w rok. Chodzi o realne projekty, które mają sens. Ale urzędnicy boją się odpowiedzialności. Wolą wydać szybko, niż mądrze. To zmienia wszystko. System kontroli jest dziurawy jak sito. Regionalne izby obrachunkowe? Mają za mało ludzi. CBA? Wchodzi tylko w spektakularne afery. A te małe kwoty, po 200-500 tysięcy, przepływają bez echa. Kropla drąży skałę.

Kiedy wybrać inne podejście: patrzeć nie na straty, a na efekt

Większość analiz skupia się na tym, gdzie pieniądze wyparowują. Biurokracja, opóźnienia, niejasne procedury. To ważne. Ale czy to jedyna miara sukcesu?

Moim zdaniem popełniamy błąd, patrząc tylko na szybkie wchłanianie funduszy. Pracując nad kilkoma projektami dla małych gmin, spotkałam sytuację, w której lokalny samorząd celowo spowolnił inwestycję. Dlaczego? Bo chciał poczekać na lepszą technologię. Urzędnicy woleli stracić rok, ale zbudować sieć wodociągową, która wytrzyma trzydzieści lat, a nie dziesięć. W bilansie unijnym to strata. W realnym życiu? Genialna decyzja.

Efekt długofalowy to często coś więcej niż wskaźniki. Nowe drogi, place zabaw, oczyszczalnie. To działa, ale dopiero po latach. Jeśli chcemy zrozumieć szerszy kontekst, musimy przestać liczyć tylko eurocenty.

Brzmi prosto? Niestety, w praktyce mało kto ma odwagę tak myśleć. Presja polityczna i medialna każe gonić za terminami. I tu zaczyna się problem. Bo efektem może być bylejakość.

Lepiej mieć mniej, ale dobrze. Zamiast narzekać na opóźnienia, zapytajmy: co zostanie po tych pieniądzach za dziesięć lat?